“Цэнхэр үстэй Цэрэн” буюу Монголчуудын эв нэгдлийн шалгуур


Tseren final

Сүүлийн үед Фэйсбүкээр “цэнхэр үстэй” Цэрэнгийн тухай яриа тасрахаа больсон. Цэрэндолгор бүсгүй Монголын жирийн хүмүүсийн амьдрал төдийгүй нийгэмд бугшсан олон асуудлаар илэн далангуй яриа өрнүүлдгээрээ олонд танигдсан нэгэн. Би хувьдаа Боловсролын Яаманд шургалсан Мууний шашинтан Б. Насанбаярын үнэн нүүрийг бодит баримтаар илчилж, уран олборлолтын улмаас хохирсон Улаанбадрахын малчдыг өмгөөлдөгт нь энэ эрэмгий шударга бүсгүйд талархаж явдаг. Read the rest of this entry »


Хятад хүнс: Хоол уу хор уу?


Өнөөдөр Монгол улс хорт хавдар, нэн ялангуяа элэг, ходоод, улаан хоолой, уушигны хорт хавдарын нас баралтаар Ази тивд төдийгүй дэлхийд тэргүүлж явна. Энэ түгшүүрт мэдээг Эдийн засаг хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагаac (OECD) Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагатай хамтран гаргасан “Эрүүл мэндийн тухай товч мэдээлэл: Ази, Номхон Далайн бүс 2012 он” (“Health at a Glance: Asia/Pacific 2012”) гэдэг товхимолд дурьджээ. Тоо баримтаас үзвэл, Монгол улс 100 мянган хүнд хорт хавдарын шалтгаантай 206 нас баралт ногддог үзүүлэлтээрээ 145 нас баралтаар удаахь байранд орсон Хятадаас ч тасархай түрүүлжээ.

Хорт хавдарын ѳвчлѳл Монгол улсад асар ѳндѳр байгаа нь олон янзын шалтгаантай ч хортой хүнсний хяналтгүй хэрэглээ онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг нь тодорхой. Иймд жирийн иргэн миний хувьд Монголчууддаа эрүүл мэндийн үнэн зөв мэдээллийг шуурхай түгээж, эрүүл мэнддээ анхаардаг амьдралын хэв маягийг хэвшүүлэхэд чадах чинээгээрээ сэрэмжлүүлсээр ирсэн. Тухайлбал, 2012 оны 1-р сард миний бичсэн “Сэрэмжлүүлэг № 2: Хүнс нэртэй хорноос болгоомжильё” нийтлэл олон мянган уншигчдад хүрчээ. Өнгөрсөн хугацаанд тус нийтлэлийг үзэхээр голомт.орг сайт руу л гэхэд 155 мянга гаруй уншигч хандсан ба зөвхөн энэ сарын 8-ны өдөр давхардаагүй тоогоор 11 мянга гаруй хандалтаар 8600 хүн орж уншжээ.

Цаашид ч миний бие эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлын тухай сэрэмжлүүлсэн цуврал нийтлэл бэлтгэж, олны сонорт хүргэсээр байх болно гэдгээ айлтгахын зэрэгцээ Хятад хүнсний аюулын тухай нэгэн aмерик бүсгүйн ярилцлагыг орчуулснаа та бүхэнд толилуулья.

Хүндэтгэсэн,
Э. Амарлин

2014.11.29

Read the rest of this entry »


Фукушимагийн хор уршиг дөнгөж эхэлж байна


2011 оны 3 сарын 11-нд Японд аймшигт осол гарахад цочирдсон Монголчууд газар нутгаасаа тасалж өгөхөөс ч буцахгүй байсан үе саяхан. Гэвч хэдхэн жил өнгөрөхөд, сонин хэвлэлээр мэдээ ч үзэгдэхээ больж, Монголчууд ч Фукушимагийн цөмийн ослыг мартагнаж, аль дээр үеийн улирч баларсан зүйл мэтээр бодох болжээ. Гэтэл үнэндээ бол АЦС осолдоход хяналтаас гарч алдагдсан цезий, иод, плутони, стронци зэрэг асар их цацраг идэвхтэй бодисууд өнөөдөр ч Фукушимад алдагдсаар, орчин тойрныг хордуулсаар байгаа билээ.

Цацраг идэвхит изотопууд нь хүний биед шингэж, улмаар цусны хорт хавдар буюу лейкемия, мөн зөөлөн эдийн болон ясны хорт хавдар, түүнчлэн бусад төрлийн хорт хавдар үүсгэхийн зэрэгцээ эд эсийг гэмтээж, ургийн гажигт хүргэдэг. Тэдгээр изотопуудын хагас задралын хугацааг сонсоход л хор уршгийнх нь цар хүрээ ойлгомжтой. Тухайлбал, плутонийн изотоп Pu-238 гэхэд 87.7 жил, Pu-239 –24 мянга 100 жил, Pu-240 –6 мянга 560 жил болж байж дөнгөж хагас нь задардаг. Стронций-90, Цезий-137 изотопууд хагас задрахад 29.1 –30 жил шаардагддаг.Fukashima_Rad_March20121

Бүдүүн тоймоор зүйрлэвэл, та савтай бэх барьж яваад усан сангийн хажууд унагаж хагалжээ. Бэх ус руу бага багаар урсан орсоор байна. Тэр их усанд жаахан бэх орсон ч сүртэй юм юу л байв гэж бодож болно. Тэгвэл 24 мянган жилд ч дуусахааргүй тийм их бэх бол та яах вэ?.. Өдөрт хэдэн зуун мянган тонн цацрагтай ус Номхон далайд алдагдаж буйг багасгахын тулд Япончууд осолдсон АЦС-уудыг тойруулан мөсөн хана босгохоор төлөвлөсөн гэдэг. Бодвол өөр арга олдоогүй бололтой.

Фукушимагийн жинхэнэ хор хөнөөл нь дөнгөж л эхэлж байна. Цаашид та бидний амьдралын туршид буюу мөнхөд үргэлжилсээр байх болно. Тийм ч учраас дэлхий нийтээрээ Фукушимад болж буй үйл явдлын өрнөлийг анхааралтай ажигласаар ирсэн билээ.
Read the rest of this entry »


Нобелийн шагналт Дадли Хершбахтай хөөрөлдсөн минь


ABФизикийн шинжлэх ухааны доктор Г.О Ариунболд Нобелийн шагналтан эрдэмтэн Дадли Хершбахтай ярилцсан тухай бичлэгийг түүний хөтөлдөг “Г.Ариунболд багшийн Фэйсбүүк хуудас”-наас авч толилуулж байна.

Түүний хөтөлдөг ФБ хуудас руу орж үзэхийг хүсвэл энд дарна уу.

Амарлин

2014-11-21

 

Өнгөрсөн долоо хоногт нэгэн сайхан үйл явдал боллоо. Юу гэвээс биширч хүндэлж явдаг анд Дадли маань умгар гэрт минь гэгээ татуулан зочилж оройн зоог хамдтаа барилцаж сайхан хууч хөөрлөө. Сайхан байлгүй ч яахав. Ахмад хүнээс туулж өнгөрүүлсэн амьдралынх нь баялаг туршлагаас нь ч, эрдмийн оргилд хүрч оройлсон түүхийг нь ч тэр, ер нь л энэ хүний элдэв яриаг чих тавин дахин дахин сонсох бүр нэг л бүлээхэн эерэг энерги авдаг юм. Эгэл жирийн бусдын адил хүн шиг сайхан амьдарсанд нь л зориулаад Нобелийн шагнал онцлоод өгчихсөн байх гэж эндүүрмээр энгийн энэ хүнийг харахаар дэндүү даруу биш гэдгээ мэдэрч хирэндээ л өөрийгөө басхүү хамжааргадах.
Дадли, тэгвэл яахав ингэвэл яахав, та юу гэж бодож байна?” гэж би зөндөө л асуудаг тэр болгонд тэрээр бүр нэг бэлэн жишээтэйгээр товхийтэл хариулах нь чухам ухааны далай л гэсэн үг. Бас наргианч шооч, яг л хөдөө нутагтаа хаяа нь шуулттай гэрт малчин ахтайгаа хөөрөлдөж байгаа мэт амар. – “Дадли, би активист болсон, жирийн олон түмний сайн сайхны төлөө тэмцэж эхэлсэн” гэхээр “Cайн байна, болж” гээд “атомын цахилгаан станцад ашигласан түлш сая жилээр ч үргэлжлэх хорт цацрагийн аюултай плутони агуулсан байдаг. Мянга мянган тонн ашигласан цөмийн түлшийг зүгээр л агуулахад хураагаад байна гэдэг үнэхээр утгагүй, эрдэмтэд нэн аюултай цөмийн хаягдлыг аюулгүй болгох ямар нэг арга яаж ийж байгаад заавал олох хэрэгтэй.” гэнэ.  “Дадли, би оюутан залууст зориулсан багшийн фэйсбүүк хуудас ажиллуулж байгаа, таны тухай бичиж болох уу” гэвэл “бололгүй яахав, хуудсаараа дамжуулаад миний мэндийг уламжлаарай” гэх. Тиймээс энэ удаад Дадлитай хөөрөлдсөн оройг бас залуус дүү нартайгаа хуваалцъя гэж машид хичээж дор сийрүүлэв.

Read the rest of this entry »


Монгол улс ба Айчигийн зорилт


Биологийн олон янз байдлын тухай олон улсын конвенцид манай улс 1993 онд элсэн орж, улмаар 1996 онд Монгол улсын Засгийн газар “Биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах үйл ажиллагааны үндсэн хөтөлбөр“-ийг баталжээ.

Энэхүү биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах, түүний зөв зохистой ашиглалтыг зохицуулах олон улсын конвенцийн 12 -р хурал 2014 оны 10 сарын 6-17-ны хооронд Солонгосын Пёнчан хотноо болж Монголын талаас Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамны ажилтан Доржгүрхэмийн Батболд, Ойдовын Энхтуяа зэрэг хүмүүс оролцжээ.

tailan

Мөн энэхүү конвенцийн Монгол дахь хэрэгжилтийн тавдугаар тайланг Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамнаас тайлагнажээ.

http://www.cbd.int/doc/world/mn/mn-nr-05-mn.pdf

Тус конвенцийн гишүүн орнууд биологийн төрөл зүйлийг хамгаалахын тулд „Айчигийн зорилт“- ыг биелүүлэх үүрэгтэй. Read the rest of this entry »


Хөдөөний сургуулийг хаах цаг айсуй


 

П.Мягмар

 

Монголд “боловсролын тэгш боломж” гэхээр гол төлөв хүйсийн талаар ярьж харагддаг. Жишээ нь, эмэгтэйчүүд шат ахих тусам эрчүүдээс илүү боловсролтой болдог нь манай тогтолцооны гажиг гэдгийг НҮБ зэрэг олон улсын байгууллага сануулж иржээ. Харин, энэ намар, манай улсын ТББ-уудын хэсэг төлөөлөл нэгдэн жагсах үеэр, зарим нь өнөөгийн боловсрол иргэдийг баян, ядуугаар нь алагчлах болсныг эсэргүүцэж, бас нэгэн тэгш боломжийг шаардсан нь ихэд содон байв.

Иргэд байгаль хамгаалал, шударга ёстой цуг боловсролыг шаарддаг болжээ. Гэвч, энэ мэт шаардлагыг өнгөрсөн үеийн коммунизм руу ухрах нь гэсэн эндүүрэл бий. Ялангуяа, ийм зүйлс ухуулсан нийтлэлүүдийг хоёр жил гаруйн өмнөөс “олон улсын Кэмбрижийн хөтөлбөрийн шинэчлэл” гэгч кaмпанит ажлаар идэвхтэй тарааж эхэлсэн байдаг юм.

Жишээлбэл, манай нэг алдартай нийтлэлч “бүхнийг чадагч өв тэгш хүн”-ий тухай ингэж бичжээ: Монголд бараг эхнээсээ бүх юмыг чаддаг (буюу дуулж, зурж, шинжлэх ухааны бүх салбарыг мэддэг) өв тэгш хүн буй болгох Зөвлөлт боловсрол нэвтэрсэн ба үүнийг олон жил мөрдсөн, өнөөдөр ч үргэлжилсээр байгаа, харин Кэмбрижийн гэх сургалт үүнийг өөрчилж, хүүхэд бүрийн авъяас, чадварыг хөгжүүлэх гэж байна.

Гэвч боловсролын “тэгш боломж” буюу “тэгш байдал” гэдэг нь “бүгдийг чаддаг өв тэгш хүн” бэлдэнэ гэдэгтэй эндүүрч боломгүй, боловсрол-социологийн маш өргөн хүрээний ойлголт юм. Эхэнд дурдсан хүйс болон баян, ядуугийн ялгаа нь үүний зөвхөн хоёр жишээ билээ. Бид боловсрол дахь зарим тэгш бус байдлыг энэ мэт олж харж байгаа ч, үнэндээ тэдгээрийг бид хэрхэн өөрсдөө бий болгож буйг, эсвэл бүр өөр олон тэгш бус байгааг ойлгож мэдээгүй явж магадгүй. Read the rest of this entry »


ЭХ ОРНОО БИД ХУДАЛДАХГҮЙ!


This slideshow requires JavaScript.

 

Гадаадад сурч, ажиллаж байгаа, эх орноо гэсэн халуун сэтгэлтэй олон мянган монголчууд фэйсбүүкээр нэгдэн, Монгол Улсын тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлын талаарх саналаа Газрын болон бусад хуулиудтай холбогдуулан илэрхийлж, өнгөрөгч зуны наадмаар гарын үсэг цуглуулснаа ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд, УИХ-ын гишүүдэд шаардлагын хамт хүргүүлжээ. Тус шаардлагад “Монголын эдийн засаг, нийгэм улс төрд гадныхны ноёрхлыг тогтоох гэсэн хэт улайрсан үйлдлүүд хэрээс хэтэрч буйд Монгол yлсын жинхэнэ эзэд болсон иргэд бид нэн түгших боллоо. Тухайлбал, Монгол yлсын газар нутаг, эрдэс баялгийг харийнханд найр тавин олгох зорилготой хэсэг бүлэг хүмүүс холбогдох хуулиудыг яаравчлан шинэчилж, нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар санаархаж буй нь Монгол yлсын тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, Монгол түмний удмын сан, эдийн засгийн аюулгүй байдал, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх, хөрөнгө өмчлөх, эзэмших эрх, газар нутаг ард түмний мэдэлд байх, бэлчээр өмчлүүлэхийг хориглох тухай хуулийн заалтуудыг ноцтой зөрчин, үндэсний язгуур эрх ашигт тэрсэлж байгаа тул нэр бүхий хуулиудыг эргүүлэн татаж, одоо хэлэлцэгдэж буй хуулийн төслүүд болон хэрэгжиж эхэлсэн төсөл санаачлагуудыг нэн даруй таслан зогсоохыг бид хатуу шаардаж байна” гэжээ. Үүнд:
1) Газрын тухай, Ашигт малтмалын тухай, Газрын тосны тухай зэрэг онц чухал хуулиудыг шинэчлэх төслүүдийг зогсоох
2) Цөмийн энергийн хуулийг хүчингүй болгож, ард иргэд, иргэний нийгмийн тэгш оролцоотойгоор шинэчлэх
3) Монгол yлсын тусгаар тогтнол, эдийн засгийн аюулгүй байдалд заналхийлсэн нарийн царигтай төмөр зам барих, Хятадын Банкийг оруулаxыг таслан зогсоох
4) Мөн дээр дурьдсан хуулиудыг санаачлагчдыг нийтэд ил тод зарлаж, хариуцлага тооцох. Тухайлбал, Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хуулиудыг зөрчин Монголын газар нутгийг гадаадын аж ахуйн нэгжид эзэмшүүлэх, өмчлүүлэх зорилготой хуулийн төслийг боловсруулж, ард иргэдэд буруу ташаа мэдээлэл өгч төөрөгдүүлсэн ажлын хэсгийн ахлагч Ц.Баярсайхан, Г.Баярсайхан, Б.Гарамгайбаатар нарыг хатуу шийтгэхийг шаарджээ.
Тус бичгийг хүлээж авснаас хойш 7 хоногтоо багтааж олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр хариу өгөхийг иргэд сануулсан байна. Шаардлагын дор Америкаас 1194, Англиас 355, Даниас, Ирландаас 156, Өмнөд Солонгосоос 270, Францаас 40, Швейцараас 219, Японоос 161 иргэн, нийтдээ 2400 хүн гарын үсгээ зуржээ. Дээрхи иргэд холбогдох хуулиудыг маш сайн судлан, тодорхой хуулиудад туссан үндэсний эрх ашигт харшилж байгаа зүйл заалтуудыг нэг бүрчлэн дурдаж, тайлбарын хамт хавсаргажээ.

Түүнчлэн “Монгол Улсын иргэд бид хаана амьдарч байгаагаасаа үл хамааран, эвлэлдэн нэгдэж, Монгол Улсынхаа тусгаар тогтнол, аюулгүй байдал, үндэсний эрх ашгаа хамгаалан хамтран тэмцэхийн чухлыг эх орондоо болон хилийн чанадад байгаа монголчууддаа уриалж байна” гэжээ.

2014 оны 10 сарын 06

 

pdf-imate
Гадаадад суугаа Монголчуудын шаардлагыг бүрэн эхээр нь энэ зурган дээр дарж үзнэ үү.