Цуврал № 3: Цөмийн хаягдлын бизнест хэн хэн оролцож байна вэ ?? буюу сэтгэл амарч тайвшрах цаг ирсэн үү?

Өмнөх үг

Миний бичсэн “Цөмийн хаягдлын бизнест хэн хэн оролцож байна вэ?” гэсэн 1,2-p цувралыг уншин эргэцүүлж, сэтгэгдлээ хуваалцаж, урам хайрласан уншигчиддаа баярлалаа. Эдгээр болон бусад нийтлэлүүдийг www.golomt.org  дээрээс уншиж, бас татаж авах боломжтой байгаа.

Бузар үйлдлийг нь баримтaaр илчилсэнд хорсогчид миний тухай элдэв цуу тарааж, Н. Энхбаярын  гар хөл хэмээн гүтгэж, олон нийтийн итгэл үнэмшлээр тоглохоор улайн цайм шамдаж байгаагаас  үзвэл миний тавьсан үгэн “сум” онилсон  байнууддаа  мэргэн тусчээ.

Ингээд цувралын сүүлчийн хэсгийг  толилуулья. Материалыг Япон хэлнээс орчуулахад гүн туслалцаа үзүүлсэн Санги Байгаль, Мээдээ нартаа, мөн цөмийн бизнесийн аалзны тор сүлжээг зурж тусалсан Л. Мөнхтөрдөө баярлалаа.  

Өнгөрсөн 9 дүгээр сард Монгол улсын ерөнхийлөгч НҮБ-ын индэр дээрээс гадны цөмийн хаягдал булшлахгүй гэж ёслол төгөлдөрөөр мэдэгдэж, энэ асуудлаар бүрхэгдүүхэн зарлиг гаргаснаар айдас түгшүүр бүрэн ариллаа гэж сэтгэл амран тайвширч боломгүй гэдгийг та бүхэнд сануулахыг хүссэн юм шүү. 

Цуврал № 2-г бичиж байхад А. Ундрааг ажлаас нь чөлөөлсөн. Харин энэ нийтлэлийг дуусч байх үед Р. Бадамдамдинг албан үүргээс нь чөлөөлсөн тухай мэдээ гарлаа. “Унасан хүнийг өшиглөх муухай” ч учрыг та бүхэнд бүрэн тайлбарлах үүднээс цувралыг олны хүртээл болгохоор шийдэв.

Олон аалзыг нэг саванд хийвэл хүч багатайгааcaa эхлэн бие биеэ барьдaг гэнэ лээ…

Хүндэтгэсэн,

Амарлин (amarlin06@gmail.com)

..

Цуврал № 3-ыг PDF файлаар татаж авахыг хүсвэл энд дарна уу?   Илгээх линк:   https://golomt.org/2011/10/25/business3/

Цуврал № 2 үзэх гэвэл энд дарна уу?     PDF файл    Tа найздаа энэ линкийг илгээж болно:  https://golomt.org/2011/10/11/business2/

Цуврал № 1 үзэх гэвэл энд дарна уу?     PDF файл     Tа найздаа энэ линкийг илгээж болно:    https://golomt.org/2011/09/06/who/

Нэг. МонАтом ХХК-ний түүхээс

                      “МонАтом” ХХК гэдэг төрийн өмчийн компанийн талаар хүмүүс төдийлэн сайн мэддэггүй. Албан ёсны эх сурвалжаас үзвэл, 2009 оны 2 сарын 11-нд гарсан Ерөнхий сайд С. Баяр, Засгийн газрын Хэрэг Эрхлэх газрын дарга Б. Долгор нарын гарын үсэгтэй Заcгийн Газрын 45-p тогтоолоор байгуулагдсан юм байна (1). Захирлаар нь Р. Бадамдамдин, дэд захирлаар нь Г. Цогтсайхан  ажилладаг гэдгээс цааш мэдээлэл элбэг бус.

                  Бүр нарийн сурвалжилвал “МонАтом” ХХК-ийг байгуулахад Төрийн Өмчийн Хорооны (ТӨX) дарга Д. Сугар нэлээдгүй үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Тухайлбал, 2009 оны 3 дугаар сарын 12-ны өдрийн  ТӨХ-ны 49-р тоот тогтоолоор “Мон-Атом” ХХК-ийн дүрмийг баталж (2), ТУЗ-ийн даргаар Цөмийн Энергийн Газрын (ЦЭГ) дарга С. Энхбат, гишүүдээр ЭБЭХ-ний  Төрийн нарийн бичгийн дарга Д.Хүрэлбаатар, Сангийн Яамны ТБГ-ын дарга Б. Батжаргал, ЦЭГ-ын дэд дарга Ц. Дамдинсүрэн, ТӨХ-ны даргын зөвлөх Д. Байлыхүү  нарыг томилсон байна (3). Шинэхэн ТУЗ нь тэр өдөртөө шалавлан хуралдаж  02 тоот тогтоолоорoo “МонАтом” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар Р.  Бадамдамдинг сонгожээ (2,4).

 

Хоёр. Танилц—“МонАтом Жапан”

                      Ийнхүү байгуулагдаад 2 жил гаруй болсон ч “МонАтом”  ХХК-иac Монголдoo хийсэн бүтээсэн зүйл үзэгдэж мэдэгдэх нь бага ажээ. Харин гадаад орнуудад, тэр тусмаа  Японд бол нэлээдгүй идэвхтэй aж. Тухайлбал,  “МонАтом”  ХХК-ийн охин компани Японд байдгийг хүмүүс тэр бүр мэддэггүй. Тиймээс “МонАтом Жапан” компанийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахаар япон хэл дээрх http://www.monatom-j.jp цахим сайттай нь танилцсан юм (5). 

                  Hүүр хуудасны дараагаар Монгол улсын тухай товч танилцуулга, мөн Монгол улсын Засгийн газар, Цөмийн Энергийн Газрын өмнөөс мэндчилгээ дэвшүүлсэн С. Энхбатын мэндчилгээ байна.

 

                 С. Энхбат “ МонАтом Жапан” компанийг байгуулсанд баяр хүргээд “Монгол улс ураны асар их нөөцтэй боловч түүнийгээ олборлон ашиглаж эхлээгүй, өндөр төвшний техник технологи нэвтрүүлэх, боловсон хүчнийг сургах, хөрөнгө оруулалт хийх зэрэгт Япон улсын   дэмжлэг туслалцаа  шаардлагатай  байна. Бид уран олборлох, баяжуулах технологи, цөмийн эрчим хүчний салбарыг хөгжүүлэхдээ Япон улсад маш их найдлага тавьж байна. Хариуд нь  Монголчууд худалдааныxaa хуулийг засварлaж, гаалийн татварыг хөнгөлөх зэрэг эрх зүйн таатай орчин бүрдүүлэхээр ажиллаж байна” гэжээ.    

 

                 Гуравдахь  хуудсанд “МонАтом Жапан” компаний хаяг, захирал, харилцах утасны дугаар зэргийг өгчээ. Нэг сонирхолтой нь “Xариуцсан компани” гэдэг хэсэгт “МонАтом” ХХК -аас гадна  “МонТаскТекc” (“MonTaskTex”) гэдэг үл мэдэгдэх компани бичигдсэн байна.  

                 Удаахь “Our Business Stage” хуудсанд төрийн өмчийн “МонАтом” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Рагчаагийн Бадамдамдингийн Японы ард түмэнд хандсан мэндчилгээ байсныг сийрүүлвэл:  “Монгол улс, уул уурхайн нөөц баялгийн хэмжээгээр дэлхийн анхаарлын төвд орсон, нэн ялангуяа, байгальд ээлтэй, цэвэр эрчим хүчний эх үүсвэр болох ураны олборлолт ихээхэн итгэл төрүүлж байна. Монгол улс ураны нөөцөөрөө дэлхийд 15-д ордог. Албан ёсоор 63 мянган тонн ураны нөөцтэй, харин Олон Улсын Атомын Энергийн Агентлагаас 2008 онд явуулсан судалгаагаар 1,4 сая тонн нөөцтэй гэж тогтоогдсон. Монголын Засгийн газраас ураны олборлолтын талаар төрийн бодлого явуулж байна. Ураны  асуудлаар төсөл хэрэгжүүлэхийн тулд 2009 оны 3 сард төрийн өмчийн “МонАтом” ХХК-ийг байгуулсан. Бид Японы компанитай холбогдож, хамтран ажиллахаар тохиролцож, улмаар энэхүү  Япон компанийг үүсгэн байгуулсан явдалд туйлын их баяртай байна. Монголын бизнесийн орчин Японыхтой харьцуулахад харьцангуй жижиг ч ирээдүй нь гэрэлтэй байна. Монгол улс ашигт малтмалын арвин их нөөцтэй ба түүнийг олборлож, ашиглах нь та бидний хариуцлага” гэжээ.

Энэ хуудсанд өлзий дэмбэрэлтэй өдөр болох 2009 оны 09 сарын 09-нд  “МонАтом” ХХК-ийн компанийн Япон дахь салбарыг байгуулж, захирлаар нь Уемура Коичиро гэгчийг томилсон бичгийг Монгол, Япон хэл дээр үйлдсэнээ байрлуулжээ.  

Дор нь Yемуро Коичиро мэндчилгээ дэвшүүлж, шинээр байгуулагдсан “МонАтом Жапан” компани нь хоёр орны хөгжил дэвшилд хувь нэмэр оруулахын тулд 7 чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулна гэжээ. Үүнд: 

1. Монголын ашигт малтмалын, нэн ялангуяа ураны тухай судалгаа шинжилгээний мэдээллээр хангах ( хайгуул хийх, олборлох төлөвлөгөө, нөөцийн хэмжээ, чанар, хууль эрх зүйн асуудал, газар зүйн байршлын талаарх мэдээлэл)

2. Цөмийн эрчим хүчний салбарын технологийн дэмжлэг үзүүлэх (уран баяжуулах  технологи, цөмийн түлшний циклийн технологи, цөмийн реактор, АЦС барихад шаардагдах техник технологи)

3. Ашигт малтмалын орд газруудаар очиж танилцуулах, ордуудын тухай танилцуулах сургалт семинар зохион байгуулах

4. Японы компанитай хамтран ашигт малтмалын хайгуул хийх

5. Монголын ашигт малтмалын эрэл хайгуулын тухай мэдээллээр хангах

6. Японд буй харилцагч компаниудтай гэрээ хэлэлцээр байгуулах

7. Бусад гэрээ хэлэлцээр, тухайлбал, худалдааны  хэлэлцээр хийх орсон байна.

Дарааx хуудсанд “МонАтом Жапан” компаний хэтийн зорилго нь Монголын “МонАтом” компанитай хамтран уран болон бусад ашигт малтмалыг олборлоход Японы хөрөнгө оруулагчдыг татан оролцуулах, бизнесийн таатай орчныг бий болгож, хамтын ажиллагааг дэмжих гээд компаний үйл ажиллагааны чиглэлүүд нь:

1. Уран ба цөмийн эрчим хүчний салбарыг хөгжүүлэх, дэлхийн зах зээлд гарах боломжийг бүрдүүлэх

2.  Газрын ховор металл болон бусад ашигт малтмалыг олборлохыг дэмжих

3.  Зам тээвэр дэд бүтцийг хөгжүүлэх, үүнд дотoодын зам тээврийн дэд бүтцийг сайжруулах, Монгол улсаас гадагш Японы тэнгис хүртэл тээвэрлэх дэд бүтцийг бий болгох ажээ.

                  Доор нь Монголын ашигт малтмалын газрын зургийг тавьсан бөгөөд улаанаар ураны ордуудын байршлыг үзүүлжээ. Хажууханд нь “МонАтом Жапан” компаний бизнесийн ерөнхий тойм гэж бичээд АЦС байгуулахтай холбоотой үйл ажиллагаа, үүнд , машин техник нийлүүлэх, агуулах байгууламж барих, цөмийн ашигласан түлшийг дахин боловсруулах гэж заажээ.

                  Дараагийн хуудсанд Монгол улсын ураны opд газрууд, тэдгээрийн тогтоогдсон бa бэлтгэл нөөцийн хэмжээг хүснэгтээр өгөхдөө нэг чухал схем үзүүлжээ. Та бүхэнд ойлгомжтой болгох үүднээс түүнийг Монголоор толилуулья. Цөмийн түлшний циклийн үе шат бүрт ялгардаг хорт хаягдлын хор хөнөөлийг тодорхой болгох үүднээс тусгай тэмдэглэл нэмснийг анзаарна уу.

              Ямар ч байсан энэ бүдүүвчинд Монголын ураныг Японы технологиор олборлож, боловсруулж, ашиглаад, баяжуулах явцад гарсан ядуурсан ураны хаягдлыг нь Монголд буцааж өгөөд харин өндөр төвшний цацраг идэвхт хаягдал буюу цөмийн ашигласан түлшний хаягдлыг нь түр болон бүр хадгалах (булшлах) тухай тодорхой үзүүлжээ. Мэдээж, Монголын нутаг дээр булшлах болж таарна. 

               Дараачийн хэсэгт Монголын дэд бүтцийг хөгжүүлэх тухай бичихдээ Монголын Дорнод хавиас Японы тэнгис хүртэл төмөр зам тавих төлөвлөгөөг бүдүүвчлэн үзүүлсэн байна.

               Энд нэг сонирхолтой баримт хавсаргасан нь нэгэн Монгол хүн  өөр нэг Монголдоо хандаж  англиар бичсэн албан бичиг юм. Уншигчдад ойлгомжтой болгох үүднээс  орчуулгыг дор тавив.  ЗГ-ын хэрэгжүүлэгч агентлаг болох Төмөр Замын хэрэг эрхлэх газрын дарга Д. Ганболдоос УИХ-ын эрхэм гишүүн, Зүүн бүсийг хөгжүүлэх сангийн ерөнхийлөгч М. Зоригт гэгчид хандсан хамтран ажиллах тухай захидалд ингэж бичжээ.

2008 оны 3 сарын 20Эрхэмсэг ноён  М. Зоригт танаа,.Дорнод аймгийн Чойбалсан хотоос Монгол, Хятадын хил хүртэл 473 км үргэлжлэх “Зүүн бүсийн төв зам” гэдэг нэртэй төслийг баримтыг ирүүлсэнд гүнээ талархая. Энэ төслийг хэрэгжүүлэх нь Монголын зүүн бүсийн эдийн засгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлэх төдийгүй гурван орны хөгжил дэвшилд чухал хувь нэмэртэй нь тодорхой юм.Чойбалсан-Тамсагбулаг-Халхын Гол-Аршаантыг холбосон төмөр зам тавих нь Монголын төмөр замын сүлжээний цаашдын хөгжлийн зорилготой нийцэж байгаа тул бид таны саналыг баяртайгаар хүлээн авч, дээрх төслийг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж, хамтран ажиллахад бэлэн байна.Хүндэтгэсэн,Д. Ганболд

….

Гурав. Энэ бүхэн юу өгүүлнэ вэ?

“МонАтом Жапан” компаний цахим хуудсанд өгөгдсөн мэдээллийг эргэцүүлж үзвэл  хэд хэдэн зүйл тодорхой болж байна:

1)  Монгол улсын стратегийн чухал ач холбогдолтой ашигт малтмал болох уран болон газрын үнэт металлыг гадныханд найр тавин өгч,  яаралтай үрэн таран хийхээр асар ихээр шамдаж,  ил болон далдyyp тохиролцож буй дүр зураг ажиглагдаж байна.

             Монголчууд уран олборлох, баяжуулах технологи, цөмийн эрчим хүчний салбарыг хөгжүүлэхдээ Япончуудад асар их найдлага тавьж байгаа нь анзаарагдав. Монгол улс судалгаа, эрэл хайгуул хийх, олборлох, боловсруулах, боловсон хүчин бэлтгэх, дэд бүтцээ байгуулах  зэрэг ерөнхийдөө БҮХ АСУУДЛААР гадны хөрөнгө оруулалт, техникийн зөвлөгөө, машин техник, технологиийн  туслалцаа хүсч байна. Хариуд нь Монгол улс хамгийн таатай хууль эрх зүйн, татварын,  гаалийн орчныг бүрдүүлнэ гэж амлажээ.

            Ийм нөхцөлд хийгдэх хамтын ажиллагаа нь тэнцвэртэй, худалдаа наймаа нь харилцан ашигтай байж чадна гэдэгт гүнээ эргэлзэж байна. Зүйрлэвэл, амтaт чихэр, хүзүүний зүүлт, эрээн даавуу зэрэг аахар шаахар зүйлээр газар нутгаа наймаалцсан Америкийн уугуул иргэд болох Индианчуудын хувь заяа санаанд орж байх юм.  

2)  Монголын уран, газрын ховор металл, бусад баялгийг өөрсдийн зорилгод овжноор ашиглах улс төрчдийн бүлэглэл, сүлжээнүүд хамтран ажиллах болжээ. 

ИЗНН-ын дэд дарга М. Зоригт

              Тухайлбал, дээрx захидлаас үзэхэд гадагш чиглэсэн  Дорнодын төмөр замын санаачлагыг анх 2008 онд УИХ-ын гишүүн байсан, одоо ИЗ-НН-д дээгүүр алба хашдаг М. Зоригт гэгч  Д. Ганболдод тавьж байсан ажээ. Харин судлаач Д. Ганхуяг гуайн бичсэнээс үзвэл “aрав гаруй жилийн өмнө “халзан” Д.Ганболд гадаадынхантай нийлж газрын ховор “юм” хайж байна гэх мэдээлэл анх сонсож билээ” хэмээн бичсэн байна (6). Газрын ховор металл гэдэг зүйл нь та бидний өдөр тутмын хэрэглээ болж буй зөөврийн компьютер, гар утаснаас авахуулаад орчин үеийн шинэ технологи болох iPod,  iPhone, iPad зэргийг үйлдвэрлэхэд онц шаардлагатай эд аж.

           

Манай гаригийн xовор металлын томоохон экспортлогч нь Хятад улс юм байна. Сүүлийн жилүүдэд Хятад, Японы харилцаанд улам хүйтрэх хандлага нэмэгдэж буйн улмаас Хятадуудаас дэндүү их хараат байдалд орсон Япончууд газрын ховор металлыг олж авах бусад гарцыг улам идэвхтэй эрэлхийлэх болжээ.  Ингэхээр Дорнодыг Хятадтай, цаашилбал, Японы Тэнгис руу хүрэх гаpцыг бий болгох М Зоригтын санаачлага  гадныхантай нийлээд Монголын газрын ховор металлыг эрж явсан Д. Ганболдын сонирхолд ч бас гүнээ нийцэж байсан нь ойлгомжтой .

ТӨX-ны дарга Д. Сугар

                  Энэ дашрамд дурьдахад Мардайгаас Чингисийн далан хүртэлх 131 км урттай Оросуудын ашиглаж байсан төмөр замыг үрэн таран хийж,  мөнгийг нь хармаалсан гол эзэн нь ТӨХ-ны Д. Сугар гэж хэвлэлээр бичдэг (7,8,9).   Одоо тэгвэл  Д.Сугарын томилсон Р. Бадамдамдин дотоодын  дэд бүтцийг дахин байгуулж, гадагш чиглэсэн төмөр зам тавихаар Япончуудтай тохиролцож байгаа болж таарч байна. Tөмөр зам барьсан нөхцөлд уранaa зөөж гаргаад буцаагаад хаягдлыг нь тээвэрлэх боломж нээгдэнэ. Мөн газрын үнэт металл гаргах, Д. Ганболд, М. Зоригт нартай хамтрах боломжууд ч өргөн аж.

3. Японы талаас цөмийн эрчим хүчний салбарын технологийн дэмжлэг буюу уран баяжуулах  технологи, цөмийн түлшний циклийн технологи зэргийг нэвтрүүлж,  агуулах байр барьж, цөмийн түлшний хаягдлыг дахин боловсруулахад тусална гэжээ.

           Үүнд, нэгдүгээрт, уран олборлох, боловсруулах үе шат бүрт хорт хаягдал гарна, хоёрдугаарт, цөмийн түлшийг дахин боловсруулах аюулгүй, баталгаатай технологи одоо хүртэл байхгүй гэдгийг санах хэрэгтэй юм. Энэ тухай баримтад түшиглэн тайлбарлая:

            Япон улсад дахин боловсруулах ганц үйлдвэр нь Ибараки мужийн Токайд байдаг хүчин чадал багатай Токаймура үйлдвэр. Тус үйлдэр дээр 1999 онд осол гарсны улмаас  2 хүн амь насаа алдаж, дор хаяж 667 хүн цацраг идэвхтэй туяанд өртжээ (10). Харин цөмийн салбарыг дэмжигч байгууллага болох Дэлхийн Цөмийн Энергийн Ассоциацийн цахим сайтад 2 хүн амь алдаж, 167 хүн цацраг идэвхид хордсон гэж бичсэн байна (11).  

              1993 оноос хойш Аомори мужийн Рокашод шинэ үйлдвэр барьж буй ч тус үйлдвэрийн туршилтууд амжилтгүй байгаа тул ашиглалтанд орох хугацаа нь анх төлөвлөснөөсөө даруй 15 жилээр хоцорч байгаа ажээ (12, 13). Тус байгууламжийг байгуулахад  өнөөг хүртэл 20 тэрбум долларын хөрөнгө зарцуулсан нь анхны тооцооноос  даруй  3 дахин өндөр байна (14).

             Нарийн нямбай, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, цагийг яг таг баримталдаг Япончууд алдаж эндэж явна. Монголчууд тэндээс дээр байж чадах уу?Дахин боловсруулах үйлдвэр барих хөрөнгө бидэнд байгаа бил үү?

….

Дөрөв. Цөмийн аюул бүрэн сарнисан уу?

               Эрх мэдэлтнүүд мэдэн будилж, гадны цөмийн хаягдал Монголд булшлахгүй гэж зарлаж байвч цөмийн түлшний иж бүрэн үйлчилгээ гэгчийг үзүүлэх аргаар Монгол улсад гадаад орнуудын ашигласан цөмийн түлшний хаягдлыг булшлах төлөвлөгөө үргэлжлэн хэрэгжсээр  байна.

               Үүний нэг баталгаа нь НҮБ-д суугаа байнгын төлөөлөгч О. Энхцэцэгийн 2011 оны 10 сaрын 7-нд НҮБ-ын хурал дээрх илтгэл юм. Тэрбээр:  “Зарим хэвлэлд Монгол улс өөрийн нутаг дэвсгэр дээр олон улсын цөмийн түлшний хаягдлыг хадгалах байгууламж байгуулж, бусад орнуудын цөмийн хаягдлыг импортлон оруулнa гэсэн мэдээ гарч байсан. Энэ бол үндэслэлгүй зүйл. Гадны цөмийн хаягдлыг импортлон оруулж ирэх нь Монгол улсын хууль тогтоомжийг ноцтой зөрчсөн хэрэг болно.  Цөмийн зэвсгээс ангид байх тухай хуулинд “Монгол улсын газар нутаг дээр … цөмийн хаягдал хаяхыг” хориглосон байдаг.  Тэгээд ч Монгол улс гадны гаралтай цөмийн хаягдлыг нутагтаа оруулж ирэхээр хуулиа өөрчлөх бодолгүй байгаа” гэжээ (15).

                О. Энхцэцэгийн илтгэлд бяцхан тайлбар нэмэрлэе. Учир нь илтгэлд ашиглаж буй гадаад үг хэллэгийн торгон ялгааг ойлгож мэдрэх нь чухал юм. О. Энхцэцэг гадны цөмийн хаягдал гэдгийг тодруулж “гадны гаралтай цөмийн хаягдлыг” (foreign-origin nuclear waste) нутагтаа оруулахгүй гэж ярьсан байна.

                 Үнэндээ гарал үүсэл ярьвал  Монголоос  гаралтай буюу Монголд олборлосон уранаар үйлдвэрлэж, бусад оронд нийлүүлсэн, гадны АЦС-д шатаaж ашиглагдсан цөмийн түлшний хаягдалд түүний үг хамаарахгүй аж. Ураныг нь Монголд олборлож,  түлшийг Монголоос нийлүүлсэн  нөхцөлд гарсан хаягдал нь  “Монгол гаралтай  түлшний  хаягдaл” (Mongolia-origin ) болох аж. Тэгэхээр  Монголын  ураны түлшийг гадны орныхон “зээлдэж” ашиглачихаад, хаягдлыг нь буцаагаад явуулax боломжтой болж таарч байна.

                  Чухамдаа, өнгөрсөн 6 сард Ц. Элбэгдоржтой уулзахдаа АНУ-ын ерөнхийлөгч Обамагийн сайшаасан Mongolian Nuclear Initiative (Монголын  Цөмийн Санаачлага) төслийн (16) хүрээнд хэрэгжүүлэхээр бэлтгэж буй Comprehensive Fuel Services ( Цөмийн түлшний иж бүрэн үйлчилгээ) гэдэг цөмийн түлш зээлдүүлэх үйлчилгээг Монголчууд хэрэгжүүлэхээс бүрмөсөн татгалзсан нь бодитоор харагдахгүй байна. Монгол улс уран олборлох, АЦС барих хэвээр цагт энэ төлөвлөгөө хэрэгжих нь бас үнэн байх болно.

                   Цөмийн хаягдлын асуудлыг Yндэсний Аюулгүй Байдлын Зөвлөл-(ҮАБЗ)-ийн зөвшөөрөлгүйгээр хэлэлцэхийг хориглосон Ерөнхийлөгчийн зарлиг ч (17) саад болох биш харин тус асуудлыг хэлэлцэх цөөн хэдэн хүний монополь эрхийг баталгаажуулсан алхам бололтой. Учир нь цөмийн түлшний банк  байгуулах хөтөлбөрийн гол дэмжигчид нь ҮАБЗ-ийн нэр бүхий гишүүд өөрсдөө билээ.  

                   Ямартаа ч дэлхийн зах зээл дээр ураны үнэ сүүлийн жилүүдэд унасаар байхад уранаа яаравчлан олборлож, экспортлохooр зүтгэх, бусад орнууд цөмийн эрчим хүчнээс ээлж дараалан татгалзаж байхад  АЦС барихаар шавдуулах, Чернобыль, Фукушимагийн ослын гашуун туршлага байсаар атал цөмийн энергийг хутга, онгоцтой зүйрлэн байж аюулгүй хэмээн “тархи угаах”, цөмийн хаягдлын талаар нууцаар гэрээ хэлэлцээр хийсэн паян нь дэлхийгээр нэг тарчихаад байхад “шар сонингууд бичиж байгаа юм” хэмээн хээв нэг худал ярьж, бүхэл бүтэн таван сар гаруйн туршид ард түмнээсээ ноцтой мэдээллийг нуун дарагдуулахыг санаархаж байсан зэргээс үзэхэд улс төрчдөд итгэж огт боломгүй байна.

                   Давтан хэлэхэд, уран олборлох, хөрвүүлэх, түлш үйлдвэрлэх, АЦС ажиллуулах цөмийн циклийн алхам бүрт хорт хаягдал ялгардаг. Тэр хорыг ашиглах, хадгалах аргагүй, зөвхөн булшлах болно. Харин гадна, дотны алин ч бай цөмийн хаягдал булшилвал Монголын 2.7 сая хүн ам дор хаяж 240 мянган жилийн туршид цацраг идэвхийн өндөр эрсдэлтэй орчинд амьдрахаас өөр аргагүй. Бидний үйл лайг бид өөрсдөө үүрээд зогсохгүй, гэм буруугүй ирээдүй үеийнхэн маань эдлэх болно.   

                   Монгол улс уран олборлож, АЦС барьж, цөмийн түлш боловсруулах төлөвлөгөөгөө бүрэн орхиогүй цагт, Монгол улс цөмийн түлшний иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлэх (цөмийн түлш зээлдүүлэх) төлөвлөгөө хэвээр байгаа цагт, Монгол улсын хуулинд “дотоодын” ба “гадны цөмийн хаягдал” гэдэг тодорхой заагласан тайлбар үгүй цагт, бусад улс орнууд цөмийн хорт хаягдлын асуудлаа шийдээгүй цагт, Монгол төрийн тэргүүнд эх орноо наймаалахаас ч буцахгүй увайгүй улс төрчид байгаа цагт, сонгуулийн өмнө “хошгируулан” мэхлэх тактик ашигладаг нь хэвээр цагт та бид сонор сэрэмжээ алдаж хэрхэвч болохгүй.

Монгол улсад уран олборлох, АЦС байгуулах, цөмийн хорт хаягдал булшлахын эсрэг тууштай зогсоё!

Амарлин (amarlin06@gmail.com)

http://golomt.org

…..

Ашигласан эх сурвалж:

(1)     Tөрийн өмчит компани байгуулах тухай Засгийн газрын тогтоол. Дугаар 45. 2009 оны  сарын 11. http://www.legalinfo.mn/insys/lawmain.php?vlawid=44115

(2)     MонАтом XXК. Засгийн газрын тохируулагч агентлаг Цөмийн Энергийн газрын цахим хуудас. http://nea.gov.mn/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=3&Itemid=44&limitstart=9&el_mcal_month=3&el_mcal_year=2062

(3)     Засгийн газрын тохируулагч, хэрэгжүүлэгч агентлаг байгуулах тухай Засгийн газрын тогтоол. Дугаар 64. 2008 оны 12 сарын 24. http://www.legalinfo.mn/insys/lawmain.php?vlawid=41695

(4)     MонАтом компаний тухай. “МонAтом” XXK цахим хуудас. Шинэчилсэн 2008 оны 8 сарын 9.  http://monatom.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=27&lang=mn

(5)     МонАтом Жапан компаний цахим хуудас.Япон хэл дээр.  http://monatom-j.jp.

(6)     Судлаач Д. Ганхуяг. Алтнаас үнэтэй шороо. 2011 оны 3 сарын 9. Зохиогчийн хувийн блог. http://gankhuyag.wordpress.com/2011/03/09/hkldwyg/

(7)     Г. Отгонжаргал. Нэг км замын үнээр 93 км төмөр зам заржээ. 2010 оны 6 сарын 15. http://www.postnews.mn/index.php?cp=news&task=view&news_id=8182

(8)     Төрийн өмчийн хорооны дарга Д.Сугар 93 км замыг 440 сая төгрөгөөр зарсан нь үнэн үү. 2009 оны 7 сарын 10. http://news.gogo.mn/r/56406

(9)     Мардайн төмөр замыг УИХ-ын зөвшөөрөлгүй худалджээ . 2009 оны 7 сарын 9. http://www.vip76.mn/altangerelpg/xevleliin-toim/7256-mardain-tomor-zamyg-uix-yn-zovshoorolgui-xudaldjee.html?tmpl=component

(10) Tokaimura nuclear accident /Токаймура үйлдвэр дээрх цөмийн осол. Википедия, интернэтийн үнэгүй лавлаx. http://en.wikipedia.org/wiki/Tokaimura_nuclear_accident

(11) Tokaimura Criticality Accident / Токаймура дахь цөмийн урвалаас үүдсэн осол. 2007 оны 7 сар. World Nuclear Association. http://www.world-nuclear.org/info/inf37.html

(12) Nuclear News: Japanese nuclear waste reprocessing plant 15 years late after 18th postponement/ Цөмийн энергийн тухай шинэ мэдээ: Японы цөмийн хаягдал дахин боловсруулах үйлдвэрийн нээлтийг 19 дахь удаагаа хойшлуулсны улмаас 15 жилээр хоцорчээ. 2010 оны 10 сарын 12. Greenpeace international. Asahi сониноос  авав. http://www.greenpeace.org/international/en/news/Blogs/nuclear-reaction/nuclear-news-japanese-nuclear-waste-reprocess/blog/26627/

(13) Rokkasho Reprocessing Plant Update. Роккашогийн дахин боловсруулах үйлдвэрийн тухай шинэ мэдээ. Citizens’ Nuclear Information center. http://cnic.jp/english/newsletter/nit140/nit140articles/rokkasho.html

(14) Rokkasho Reprocessing Plant / Роккашо дахь цөмийн түлш дахин боловсруулах үйлдвэр. Википедия, интернэтийн үнэгүй лавлаx.  http://en.wikipedia.org/wiki/Rokkasho_Reprocessing_Plant

(15) НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейн 66-р хуралдаан дээр Монгол улсын суурин төлөөлөгч элчин сайд О. Энхцэцэгийн хэлсэн үгнээс.  2011 оны 10 сaрын 7. Нью Йорк. UN Enkhtsetseg Mongolia 7Oct 2011

(16) Монгол Улс, Амеркийн Нэгдсэн Улсын хамтарсан мэдэгдэл. Ерөнхийлөгч Ц. Элбэгдoржийн цахим сайт. 2011 оны 6 сарын 20. http://www.president.mn/mongolian/node/1891

(17) Ерөнхийлөгчийн цөмийн хаягдлын эсрэг зарлиг (эх хувь). 2011 оны 9 сарын 14. Масс.мн мэдээллийн портал.  http://mass.mn/d/8903

Advertisements

6 Comments on “Цуврал № 3: Цөмийн хаягдлын бизнест хэн хэн оролцож байна вэ ?? буюу сэтгэл амарч тайвшрах цаг ирсэн үү?”

  1. Инженер says:

    Хавдар үүсгэж үхүүлэх үйлчилгээтэй цацраг идэвхит Тоос, Радон хий ялгаруулагч Ураны уурхайн ашиг нь Ард түмний эрүүл мэндийн хохирлыг нөхөхгүй… Ашигтай бүтээгдхүүнийг нь Хятад руу гаргаж, устдаггүй хорыг нь Монголд үлдээж “бөөцийлүүлэх” АЦС бидэнд хэрэггүй… Монгол улсад уран олборлох, АЦС байгуулах, цөмийн хорт хаягдал булшлахын эсрэг тууштай зогсоё! гэсэн энэхүү уриа дор нэгдэцгээе !!!

  2. Инженер says:

    Газрын гүнд хүчил шахаж уусгах арга нь бүүр ч аюултай. Хөрсний усаар хүчил газрын гадаргууд гарч ирвэл хүн, мал уух усгүй болох юм.

  3. өаөоа says:

    Элбэгээ чиний лай хэзээ дуусах вэ

  4. Аюул says:

    Элбэгдоржийн Их Британид хийж байгаа айлчлал нууцлаг байдалд болж байна. Цөмийн зэвсэгтэй таван том гүрэний нэг Их Британийг жигихэн гүрэн гэж бодоогүй байгаа. Нөгөө талаас Их Британи цөмийн техинологи атомын цахилгаан станцаар дэлхий тэргүүн байранд орно. Энэ нууц айлчлалын ард юуг нууцлаж байна вэ.

  5. mongol hun says:

    Уг төслийг баталсан эрх мэдэлтнүүд ямар ичмээр боловсрол муутай юм бэ. Байгал орчинд ээлтэй гэж яаж хэлж чадаж байнаа тэр Бадамдамдин рагчаа гэгч. Үнэхээр харанхуй бүдүүлэг оюуны доройтолтой хүмүүсээр дүүрэн байна даа улс эх орон минь. Бидний эрүүл энх, амгалан тайван амьдрах нөхцөл болсон газар нутгийг минь дотоодын болон гадаадын мангасууд идэж эхэлж байна. Цөөхөн хэдэн Монголын ард түмний хувь заяа ийм ахар бодолтой амин хувиа хичээсэн хүмүүсээр удирдуулсан цагт сөнөж мөхөх нь гарцаагүй. Орчин цагийн оюунлаг хийгээд эх орноо гэсэн сэтгэл зүрхтэй Монголчууд нэгдэж удирдлагыг гартаа авах хэрэгтэй байна.

  6. tumur says:

    Бидний Монгол-чуудын 99 хувь нь хэрэглээний хязгаараа мэдэх ухаант ард түмэн гэдэгт итгэж байна.Энэ их хязгааргүй хэрэглээ хүсэгчид юугаар,хэнээр илэрч мэлмийд тусч байнав гэхээр ойлгомтой л доо.Юу гэхээр тэр 1 хувь хүрэхгүй мяндагтан дээдэсүүд 99 хувиа үгээгүй ядуугийн зэрэгт туйлдуулан байж эрх мэдэл,баялагийг базаж эзэмшин энэ хэвээр хүчтэй байх дархлаагаа улам бататгахын тул тэдний эрх ашиг бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдах гэдэг ойлголт л байхгүй үгүйсгэгдээд байна.ХҮСЭЛТ:-Радио телевээр уран атомтай холбоотой асуудлаар монгол төдийгүй дэлхийг цочиох үйл санаачлаад байгаа эрхэмүүдийг зарлаж мөхөөх нь бидний хүрээнд бус дэлхий дахинаа тэр тусмаа цөмийн гамшиг амссан тэр ард түмэнд ирээдүйд итгэх итгэл амар амгаланг авчрах болно.Уран олборлох болон ацс-ийн эсрэг нэгдэцгээе.


Сэтгэгдэл үлдээх

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s